### RPWD చట్టం 2016 పూర్తి వివరాలు (తెలుగులో సులభంగా)
**పేరు**: Rights of Persons with Disabilities Act, 2016
(దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం)
**ఎప్పటి నుంచి అమలులోకి వచ్చింది**: 28 డిసెంబర్ 2016 నుంచి పాత చట్టం (1995) స్థానంలో ఇది వచ్చింది.
#### 1. ఎన్ని రకాల వికలాంగత్వాలు గుర్తించారు?
- పాత చట్టంలో → కేవలం 7 రకాలు
- కొత్త RPWD చట్టంలో → **21 రకాలు** గుర్తింపు పొందాయి
**21 రకాలు జాబితా** (ముఖ్యమైనవి):
1. అంధత్వం (Blindness)
2. తక్కువ దృష్టి (Low Vision)
3. కుష్ఠు వ్యాధి నయమైన వ్యక్తులు
4. వినికిడి లోపం (Hearing Impairment)
5. నడక లోపం (Locomotor Disability)
6. మరుగుజ్జు తనం (Dwarfism)
7. మేధో లోపం (Intellectual Disability)
8. మానసిక అనారోగ్యం (Mental Illness)
9. ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిసార్డర్
10. సెరిబ్రల్ పాల్సీ
11. మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్
12. మాటలు-భాష లోపం
13. థలసేమియా, హిమోఫిలియా, సికిల్ సెల్ వ్యాధి
14. యాసిడ్ దాడి బాధితులు
15. పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి
16. మల్టిపుల్ డిసేబిలిటీస్ (ఒకటి కంటే ఎక్కువ)
17. దీర్ఘకాల న్యూరాలజికల్ సమస్యలు
...మొత్తం 21
#### 2. ఎంత శాతం వికలాంగత్వం ఉంటే సర్టిఫికెట్ వస్తుంది?
- కనీసం **40% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ** వికలాంగత్వం ఉంటే సర్టిఫికెట్ ఇస్తారు.
- బెంచ్మార్క్ డిసేబిలిటీ (40% పైన) అయితేనే రిజర్వేషన్, పింఛను, ఇతర సౌకర్యాలు వర్తిస్తాయి.
#### 3. రిజర్వేషన్ ఎంత?
- ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో → **4%** (పాత చట్టంలో 3% మాత్రమే)
- విద్యా సంస్థల్లో → **4% సీట్లు** (ప్రైవేటు కాలేజీలకూ వర్తిస్తుంది)
- పదోన్నతుల్లో కూడా రిజర్వేషన్ ఉంటుంది.
#### 4. కొత్తగా వచ్చిన ముఖ్యమైన హక్కులు
- ప్రైవేటు కంపెనీలు కూడా దివ్యాంగులకు ఉద్యోగాలు ఇవ్వాలి (ఇన్సెంటివ్స్ ఇస్తారు)
- అన్ని ప్రజా భవనాలు, బస్సు నిలయాలు, రైళ్లు, విమానాశ్రయాలు – 5 ఏళ్లలోపు యాక్సెసిబుల్ చేయాలి (ర్యాంపులు, లిఫ్ట్, బ్రెయిలీ, సైన్ లాంగ్వేజ్)
- దివ్యాంగ పిల్లలకు ఉచిత విద్య (4 నుంచి 18 ఏళ్ల వరకు)
- వివక్ష చూపితే జైలు + జరిమానా (6 నెలల నుంచి 5 ఏళ్ల వరకు జైలు)
#### 5. శిక్షలు (పెనాల్టీలు)
- దివ్యాంగులను అవమానించడం, వివక్ష చూపడం → ₹10,000 నుంచి ₹5 లక్షల వరకు జరిమానా
- మళ్లీ చేస్తే → 2 ఏళ్ల వరకు జైలు
#### 6. దివ్యాంగ కమిషనర్ / కోర్టులు
- ప్రతి రాష్ట్రంలో దివ్యాంగుల కమిషనర్ ఉంటారు
- ప్రత్యేక కోర్టులు ఏర్పాటు చేశారు – 6 నెలల్లో కేసు తీర్పు ఇవ్వాలి
#### 7. మీకు ఉపయోగం అయ్యే ముఖ్యమైన లింకులు
- ఫిర్యాదు చేయడానికి: రాష్ట్ర దివ్యాంగుల కమిషనర్ కార్యాలయం లేదా 1800-11-1009 (హెల్ప్లైన్)
**సారాంశం**: RPWD 2016 చట్టం దివ్యాంగులను “పేషెంట్” నుంచి “హక్కులు ఉన్న పౌరులు”గా మార్చింది. ఇది భారతదేశంలో దివ్యాంగులకు అతి పెద్ద చట్టపరమైన ఆయుధం.
❤️